22 november 2026
Door Frans Soeterbroek
Reacties
Tags
burgerinitiatief, gemeenschapskracht, lokale democratie, participatie, wethoudersZeg het voort
Een haperende verbinding tussen politiek en samenleving
Na de gemeenteraadsverkiezingen afgelopen voorjaar zijn weer veel nieuwe wethouders aangetreden. Ik krijg, net als 4 jaar geleden, via de wethoudersvereniging de kans om verspreid over het najaar met een grote groep van hen in gesprek te gaan over het versterken van hun de band met de samenleving. In groepen van 7 bereiden de wethouders vragen voor met het oog op een gesprek met mij over ‘de bewoner als bondgenoot’. Dat is bewust zo geformuleerd om de kracht van de verbinding centraal te stellen en om hen de ruimte te bieden om uiteenlopende invalshoeken te kiezen zoals het maatschappelijk middenveld, burgerinitiatieven, gemeenschapsvorming, dorps-, wijk- en buurtorganisaties, nabijheid van de gemeente in buurten, vernieuwing van de lokale democratie (burgerberaad, buurtdemocratie, uitdaagrecht etc.), participatie en omgaan met spanningen in de samenleving. Na zo’n 120 wethouders gesproken te hebben kan ik wel een balans van deze gesprekken opmaken.
Wat opvalt is dat bijna alle vragen gaan over twee pragmatische participatiedilemma’s: hoe om te gaan met lastige, claimende of zelfs agressieve bewoners en hoe ‘de stille meerderheid’ aan tafel te krijgen (als tegenwicht tegen de grootste schreeuwers !?). Het gaat dus niet over al die bredere thema’s die je kunt samenvatten als de verbinding met de ‘civil society’. Dat is opmerkelijk omdat in het cebat over lokale politiek juist de kracht van burgerinitiatief, nieuwe democratische experimenten, buurtgericht werken en communitybuilding wordt gevierd. Het zegt wel iets over het lokale politieke klimaat dat de nieuwe wethouders daar niet spontaan op aanslaan. Politici en ambtenaren voelen zich in het defensief gedrongen door bewoners die hen bestoken om wat geregeld te krijgen of om hun ongenoegen te uiten. En door participatieprocessen die vaak verzet en wantrouwen mobiliseren en niet de zo vurig gewenste constructieve rol van de stille meerderheid. Die problematische beelden komen sterker naar voren dan 4 jaar geleden valt me op.
Deze situatie heeft alles te maken met de samenloop van grotere maatschappelijke ontwikkelingen: individualisering, polarisatie, botte omgangsvormen aangejaagd door sociale media, de verplaatsing van de politiek naar regio en markt, de opkomst van ombudspolitiek van vooral lokale partijen, lobbydemocratie en de overheid als bedrijf die de kritische consument moet bedienen. Dat lijkt de inzet op het versterken van de band met de ‘civil society’ te doen eroderen. In deze context zijn politici en ambtenaren zelf steeds negatiever gaan kijken naar de actieve burger: als veeleisende en vaak onredelijke consument, als vervelende NIMBY die niets meer accepteert in de eigen achtertuin en als beroepsinspreker die vooral namens zichzelf optreedt.
In de gesprekken leg ik steeds de stelling voor dat het lokale bestuur zelf bijdraagt aan deze cultuur door het bewonersbelang te behandelen als optelsom van individuele deelbelangen dat nooit kan tippen aan wat de overheid met een beroep op het algemeen belang bedenkt en doet. Door ook nog eens te laat naar buiten te gaan. En door participatie terug te brengen tot het ophalen van al die versnipperde wensen in plaats van het organiseren van wezenlijke dialoog, gedeelde grond, open samenwerking en communitybuilding. Veel herkenning en instemming bij de wethouders merk ik daarbij, gelukkig gevolgd door inspirerende voorbeelden waarbij er wel degelijk wordt geprobeerd die verbinding te leggen. Het is er dus wel maar het staat blijkbaar niet op het netvlies wanneer gevraagd wordt na te denken over de verbinding met de bewoners/burgers in de gemeente.
De gesprekken gaan vervolgens over de vraag hoe uit het defensief te komen. Zoals het zwaarder inzetten op de kracht van lokale gemeenschappen in plaats van het bedienen en in de klauw proberen te houden van individuen. Door dat op een manier te doen die mensen die weinig van zich laten horen mobiliseert. Begin veel eerder met het gesprek, organiseer een dialoog i.p.v. uitleggen en ophalen, laat meer ruimte voor burgerinitiatieven, ga naar mensen toe in plaats van hen in zaaltjes uit te nodigen en stel je kwetsbaar op (‘ik ben zoekende en heb u nodig om het goed te doen’). En door een laagdrempelig en doorlopend proces van ‘zwaan kleef aan’ en communitybuilding te organiseren in plaats van het optuigen van eenmalige, dure en ineffectieve participatiecircussen. We hebben het in de gesprekken vooral over hoe je dit praktisch aanpakt bij concrete thema’s als woningbouw, vestiging van AZC’s en openbare ruimte. Heel waardevol.
Ik hoop daarnaast dat er ook iets blijft hangen van een diepere boodschap: we komen er alleen met elkaar door met open vizier de betrokkenheid en wijsheid in de samenleving te mobiliseren, daarbij de actieve bewoner te zien als bondgenoot en minder als lastig te nemen hindernis. En we zullen op veel plekken het gesprek moeten blijven voeren over hoe in een weerbare samenleving bestuur en samenleving elkaar kunnen en moeten versterken. Want dat is het grote onderliggende vraagstuk waar individuele wethouders wel een voorbeeldrol in kunnen vervullen maar niet alle touwtjes in handen hebben. Werk aan de winkel voor ons allen.
Reacties