19 februari 2026

Door Frans Soeterbroek

Reacties

0 reacties

Tags

bouwen en wonen, gemeenschapsontwikkeling, planschade, regeeraccoord

Zeg het voort

De radicale loskoppeling tussen bouwen en gemeenschapsontwikkeling

Het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA heb ik om vele redenen met ergernis gelezen. Niet in de laatste plaats op mijn eigen vakgebied: de verbinding tussen de gebieds-/ stedelijke ontwikkeling en gemeenschapsontwikkeling.
Ik zag wat optimistische reacties langskomen op Linkedin over de aandacht in het coalitieakkoord voor sterke gemeenschappen, met als kers op de taart een heus gemeenschapsfonds voor het realiseren van buurthuizen. Maar ik vrees dat dit net zo uit gaat pakken als de aangekondigde overgang van de verzorgingsstaat naar de participatiesamenleving in de troonrede van 2013. Die werd ontmaskerd als een poging om de burger de brokstukken te laten opruimen voor de afbraak van de verzorgingsstaat. Ook nu gaat de aandacht voor gemeenschap gepaard met bezuinigen op sociale voorzieningen. Voor mij is de proof of the pudding of gemeenschap er echt toe doet of het ingebed is in vernieuwing van de democratie, of in het krachtenveld overheid – markt – burger die laatste meer (tegen)macht krijgt en of stadsontwikkeling gestuurd wordt vanuit gemeenschapsdenken. Op dit vlak zakt dit akkoord met vlag en wimpel.

Neem de paragraaf Bouwen en Wonen. Het woord gemeenschap komt er niet in voor. De inzet om mensen macht te geven over bouwen van hun huis (o.a. via wooncoöperaties) ontbreekt. Geen enkele ambities om buurten en gemeenschappen beter te laten worden van bouwplannen. Integendeel: het belang van zittende bewoners bij bouwprojecten die in hun buurt landen wordt gereduceerd tot een planschadevraagstuk. Bezwaarprocedures mogen de start van bouwen niet meer tegenhouden. Als bewoners in het gelijk worden gesteld kunnen ze achteraf planschade krijgen maar hebben we lekker doorgebouwd. Werkelijk geen enkel benul van het idee dat ondeugdelijke plannen tegengehouden en bijgestuurd moeten kunnen worden door lokale gemeenschappen.
En dan is er ook nog de inzet om alle lokale regels voor bewonersinvloed, bouwkwaliteit, gezonde leefomgeving, klimaatadaptatie etc. die verder gaan dan de (nog verder versoberde!) landelijke regels te verbieden.
Een dikke middelvinger naar al die lokale afspraken en praktijken om wel iets te doen aan samen stad maken en aan het inbedden van ‘bouwen, bouwen, bouwen’ in duurzame gebiedsontwikkeling en gemeenschapsvorming. En een uitgestoken hand en gespreid bedje voor vastgoedcowboys.
We gaan onrustige jaren tegemoet met nog bozere bewoners en nog onmachtiger gemeenteraden (‘we zijn aan handen en voeten gebonden’). Enig lichtpuntje: dit is een ideale voedingsbodem om van de grond af aan een beweging van gemeenschappen te bouwen die sterk genoeg is om zich dit niet meer aan te laten leunen.

---